Common use of Inleiding Clause in Contracts

Inleiding. Die ontdekking van dele van die gestrande Portugese slaweskip, die São José- Paquete de Africa, in 2015, het die aandag opnuut gevestig op die lot van slawe op die slaweroetes oor die Atlantiese en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇.▇▇▇). Albei tekste sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee nie. Soos die analise hieronder uitwys, kan die strukturering van die verhaalgegewe, die gebruik van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeer.

Inleiding. Die ontdekking reëls met betrekking tot die toelaatbaarheid van dele ekstrinsieke getuienis by die uitleg van die gestrande Portugese slaweskip, die São José- Paquete de Africa, in 2015, het die aandag opnuut gevestig op die lot van slawe op die slaweroetes oor die Atlantiese skriftelike kontrakte is en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, ▇▇▇ maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, altyd ’n ▇▇▇▇▇▇ in die moeilikheid geraakvlees vir kontrakspartye en regslui wat kontrakspartye moet adviseer aangaande die uitleg en uitvoering van kontrakte. Die bemanning en 212 slawe Dit is geredsoms moeilik om aan partye te verduidelik waarom getuienis, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die booog ▇▇ ▇▇▇▇▇ relevant tot die beregting van ’n geskil mag wees en skynbaar klinkklare antwoorde bied, buite rekening gelaat moet word. Daarby word daar dikwels heelwat daarvan gewag gemaak dat die reëls met betrekking tot die toelaatbaarheid van ekstrinsieke getuienis kwansuis onbillike gevolge kan inhou, sonder dat enige wesenlike en geldige voorbeelde van onbillikheid voorgehou word. Enige uitspraak waar die hoogste hof ▇▇▇ ▇▇▇▇▇ die geleentheid aangryp om die reg met betrekking tot die toelaatbaarheid van ekstrinsieke getuienis by die uitleg van skriftelike kontrakte opnuut te verwoord, moet dus verwelkom word. Dit is des ▇▇ ▇▇▇▇ so indien die betrokke reëls, ▇▇▇▇ met die uitspraak van appèlregter ▇▇▇▇▇ in Zeeman v De Wet NO (2012 6 SA 1 (HHA)), sonder onnodige omhaal van woorde in keurige Afrikaans verwoord word. Dit is egter terselfdertyd betreurenswaardig dat die howe in Suid-dek was, oorleef Afrika oor die ramp afgelope anderhalf dekade geensins die behoefte ingesien het nie om ’n diepgaande ontleding van die betrokke reëls ▇▇ ▇▇▇▇ en word op 14 Januarie 1737 verkoopduidelike gestalte ▇▇ ▇▇▇ aan die reëls ▇▇▇▇ wat dit teenswoordig in die Suid-Afrikaanse kontraktereg sou geld. Daar was immers geen tekort aan geleentheid om dit te doen nie. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan gevolg is dat die suidweskus insiggewende uitspraak van Madagaskar teruggekeer na appèlregter ▇▇▇▇▇ net nog ’n stuiwer in die Kaap armbeurs werp en saam met ’n bemanning reeks voorafgaande uitsprake gelees moet word om die reëls met betrekking tot die toelaatbaarheid van 56 onder aanvoering ekstrinsieke getuienis by die uitleg van kaptein Gerrit Muller skriftelike kontrakte daaruit af ▇▇ ▇▇▇ en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslagte verstaan. Die eerste deel Hierdie aantekening bevat gevolglik ’n oorsig van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat toepaslike regspraak waarin die ▇▇▇▇ oor die afgelope eeu die reëls met betrekking tot die dood toelaatbaarheid van 24 bemanningslede, 31 slawe ekstrinsieke getuienis by die uitleg van skriftelike kontrakte verwoord en ontwikkel het tot die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies punt waar appèlregter ▇▇▇▇▇ in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien ▇▇▇▇▇▇-▇▇▇▇ die huidige stand van sake uiteengesit het. ’n Bespreking van die sakeregtelike beginsels wat ook in die uitspraak ter sprake gekom het, ▇▇▇ ▇▇▇▇▇ die bestek van hierdie aantekening.▇▇▇). Albei tekste sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee nie. Soos die analise hieronder uitwys, kan die strukturering van die verhaalgegewe, die gebruik van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeer.

Inleiding. Die ontdekking 1.1 Met die opstel van dele dissiplinêre prosedures vir die verskeie kategorieë van wangedrag is daar verskeie oorwegings ter sprake. Terwyl daar te alle tye 'n behoorlike proses en 'n regverdige verhoor moet ▇▇▇▇, ▇▇▇ onderrig in die skool tot stilstand kom indien elke dissiplinêre aangeleentheid tot 'n miniverhoor moet ontwikkel. Aan die anderkant, terwyl geregtigheid spoedig toegepas moet word, moet dit nooit lei tot die ontneming van geregtigheid nie. Namate die erns en gevolge vir die leerder van die gestrande Portugese slaweskipoortreding meer en meer word, ontstaan daar 'n groter behoefte vir 'n omvattende proses. 1.2 Arbiters in dissiplinêre aangeleenthede in skoolverband dra 'n groot verantwoordelikheid, hoe ▇▇▇▇▇ of hoe ernstig die São José- Paquete de Africabeweerde wangedrag ook al mag wees. Ouers moet kan aanvaar dat daar op 'n regverdige, in 2015, gebalanseerde en ferm wyse met hulle kinders gehandel ▇▇▇ word. Leerders het die aandag opnuut gevestig op die lot van slawe op die slaweroetes oor die Atlantiese en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer reg om as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak sulks behandel te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan Arbiters moet ook besef dat hulle die kus met kinders werk wat van Madagaskar bereik het, terwyl nature maklik geïntimideer en afgedreig kan word deur 'n volwassene; hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is verkeer op ongelyke vlak wanneer hulle hulleself moet verdedig teen aggressiewe beskuldigings deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier diegene wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’'n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien gesagsposisie teenoor hulle staan. 1.3 Arbiters moet ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇.▇▇▇). Albei tekste sou beskryf kon ▇ onpartydig wees en nie beïnvloed word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’deur vooropgestelde idees, kollegiale druk of enige oorwegings, wat mag lei tot die mislukking van regverdigheid en geregtigheid teenoor 'n historiese novelle en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee leerder nie. Soos Hulle moet goed luister en noukeurig ondersoek instel om te verseker dat behoorlike geregtigheid toegepas word, selfs indien dit sou beteken dat 'n probleem onthul word wat hulle kollegas in die analise hieronder uitwys, kan die strukturering van die verhaalgegewe, die gebruik van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeerverleentheid mag stel.

Inleiding. Die ontdekking van dele ekstrinsieke-getuienis-reël1 verteenwoordig een van die gestrande Portugese slaweskipmees problematiese regsfigure in die Suid-Afrikaanse bewysreg. Hierdie reël bestaan uit twee verskillende komponente. Die eerste komponent staan bekend as die integrasiereël en behels basies dat waar ’n ooreenkoms op skrif gestel word, geen ekstrinsieke getuienis van enige ander voorafgaande of kollaterale ooreenkoms wat die skriftelike kontrak wysig, daartoe byvoeg, verander of weerspreek, toelaatbaar is nie.2 Die tweede komponent staan bekend as die interpretasiereël en kom basies daarop ▇▇▇▇ dat geen getuienis aangebied mag word om die duidelike en ondubbelsinnige betekenis van ’n ooreenkoms, hetsy mondeling of skriftelik, te verander nie.3 Beide reëls het in Engeland ontstaan en is vandaar na die verskillende common law-▇▇▇▇▇ en ook na Suid- Afrika versprei. Daar was in die verlede talle voorstanders wat betoog het vir die algehele afskaffing van die ekstrinsieke-getuienis-reël, of ▇▇▇ ten minste die komponent daarvan waarna in hierdie artikel as die integrasiereël ▇▇▇▇▇▇ word.4 In 1998 het die Suid-Afrikaanse regskommissie ▇▇▇ ook ’n omvattende verslag uitgebring waarin sekere aanbevelings aan die minister van justisie voorgelê is ten aansien van, onder andere, die São José- Paquete de Africaekstrinsieke-getuienis-reël, in 2015, en wat daarop neergekom het dat die aandag opnuut gevestig op reël afgeskaf behoort te word.5 Die aanbevelings deur die lot van slawe op regskommissie het klaarblyklik egter ’n stadige dood gesterf en daar is sedertdien nie weer ’n poging aangewend om die slaweroetes oor reël af ▇▇ ▇▇▇▇ of aan te pas nie.6 Indien dit vasstaan dat die Atlantiese en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon reël wel afgeskaf of aangepas moet word, is enkele dae daarna die vraag natuurlik op ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇ dit moet plaasvind. Wetgewing skyn die logiese oplossing ▇▇ ▇▇▇▇. Wetgewing is egter ’n drastiese prosedure wat slegs as ’n laaste toevlugsoord behoort te dien en ander, minder drastiese metodes ▇▇▇ eers oorweeg moet word. Hierdie artikel is derhalwe gemik op een van die moontlike wyses waarop die ekstrinsieke-getuienis-reël afgeskaf of aangepas kan word en fokus op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel bespreking van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging klassifikasie van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies reël in die lug gehou Suid-Afrikaanse reg en of die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as Suid-Afrikaanse howe die helfte ekstrinsieke-getuienis-reël verder kan ontwikkel deur middel van die bemanning koelbloedig doodgesteek herklassifikasie van die reël of lewend oorboord gegooi is en aanpassing van die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip integrasiereël op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms een ▇▇▇ met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskynEngelse reg. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis eerste gedeelte van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure daar derhalwe gefokus op die twee slaweskepe deur middel moontlikheid van die herklassifisering van die ekstrinsieke-getuienis-reël as ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇ van die materiële of substantiewe reg in teenstelling met die huidige, duidelik verkeerde klassifisering van die reël as ▇▇▇▇ van die Suid-Afrikaanse bewysreg. Daar word aangevoer dat die ekstrinsieke- getuienis-reël onbekend was aan die Romeins-Hollandse reg en dat die herklassifisering van die reël noodwendig ▇▇▇ meebring dat die Romeins-Hollandse reg, in teenstelling met die Engelse reg, gevolg ▇▇▇ word by die aanbieding van ekstrinsieke getuienis buite om ’n aantal literêre procédés vertel skriftelike kontrak. Die vraag is natuurlik of ’n herklassifisering van die ekstrinsieke-getuienis-reël deur die Suid- Afrikaanse ▇▇▇▇, en die gevolglike navolging van die Romeins-Hollandse reg, noodwendig ▇▇▇ meebring dat die reël outomaties afgeskaf ▇▇▇ word. Daar kan ’n argument uitgemaak word dat indien aanvaar word dat die reël ▇▇▇▇ van die materiële reg is (en ekstrinsieke getuienis derhalwe in elk geval uitgesluit word weens die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien ▇▇▇▇▇▇▇ daarvan aangesien die getuienis irrelevant is), die ▇▇▇▇.▇▇▇ van die reël sal voortbestaan ongeag die herklassifisering daarvan. Dit is egter nie ’n algemene beginsel van die materiële reg dat ekstrinsieke getuienis van die bestaan van ’n afsonderlike ooreenkoms of betekenis van die bedinge daarvan uitgesluit word aangesien dit irrelevant is nie. Dit is juis as gevolg van die ▇▇▇). Albei tekste sou beskryf kon ▇▇▇▇ van die ekstrinsieke-getuienis-reël dat daar bepaal word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as dat hierdie getuienis inderdaad irrelevant is aangesien daar ’n historiese novelle en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee nie. Soos die analise hieronder uitwys, kan die strukturering integrasie van die verhaalgegewepartye se bedoeling plaasgevind het. Die navolging van die Romeins-Hollandse reg ▇▇▇ ▇▇▇ ook meebring dat die ekstrinsieke-getuienis-reël wel afgeskaf word en dat die getuienis wat voorheen as irrelevant beskou is weens die ▇▇▇▇▇▇▇ van die reël, deur die gebruik ▇▇▇▇ as ▇▇▇▇▇ relevant beskou kan word.7 Daar ▇▇▇ ▇▇▇▇▇ aangevoer word dat die beginsels van kinders as vertellers regsekerheid en fokalisators kontinuïteit die herklassifisering van die ekstrinsieke-getuienis-reël hoogs onwaarskynlik ▇▇▇ ▇▇▇▇. In die tweede gedeelte van hierdie artikel word daar derhalwe op ’n tweede moontlikheid gefokus, naamlik die aanpassing van die integrasiereël op een ▇▇▇ met die Engelse reg. Daar word aangevoer dat die integrasiereël in die Engelse reg sodanig ontwikkel het sedert 30 Mei 1961 dat die reël vir alle praktiese doeleindes in so ’n mate afgewater is dat dit slegs oor simboliese waarde beskik. Hierdie moderne benadering van die Engelse reg staan ▇▇▇ ook in skrille kontras met die huidige toepassing van die reël in die Suid-Afrikaanse kontraktereg. Die gevolgtrekking word egter weer eens gemaak dat die beginsels van regsekerheid, asook die gedagtegang dat, vir sover dit nie deur wetgewing gereël word nie, ons bewysreg “bevries” is in die gedaante wat die Engelse bewysreg op 30 Mei 1961 aangeneem het, in die pad ▇▇▇ staan van ’n soortgelyke ontwikkeling in die Suid-Afrikaanse reg en dat dit derhalwe lyk of wetgewing die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering enigste werkbare moontlikheid bied om die tekste as jeugromans ekstrinsieke-getuienis-reël, en meer spesifiek die integrasiereël, af ▇▇ ▇▇▇▇ of te tipeer.aan te pas in die Suid-Afrikaanse kontraktereg.8

Inleiding. [1] Die ontdekking van dele applikante, Mnre ▇▇▇▇▇ en ▇▇▇▇▇, is ontslaan deur die eerste respondent, Eskom. ‘n Kommissaris van die gestrande Portugese slaweskipKVBA1, die São José- Paquete de Africa, in 2015, het die aandag opnuut gevestig op die lot van slawe op die slaweroetes oor die Atlantiese en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien Mnr ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇., het bevind dat die ontslag vir ‘n billike rede geskied het, maar nie kragtens ‘n billike proses nie. Vir die prosedurele onbillikheid het hy aan die twee applikante vergoeding van R20 000 elk toegeken. [2] Die applikante wil die beslissing laat hersien kragtens artikel 145 van die Wet op Arbeidsverhoudinge3. Hulle voer aan dat hul ontslag ongeldig is, en nie bloot onbillik nie; dat dit van geen regskrag is nie; en dat Eskom gelas moet word om hulle terugwerkend in hul poste te herstel. [3] Ek het hierdie ▇▇▇)▇ op 13 ▇▇▇▇▇▇▇▇ 2015 aangehoor. Albei tekste Uitspraak word gelewer op 7 Desember 2015. Die rede vir die geruime tydsverloop tussen verhoor en uitspraak is dat die eerste respondent ▇▇▇▇▇ steun op die uitspraak van die Arbeidsappèlhof in Edcon v Steenkamp.4 Daardie uitspraak is op ▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇ geneem na die Konstitusionele Hof. Ek het aangedui dat ek op die bindende gesag van die Konstitusionele Hof sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle wag voordat ek uitspraak gee in hierdie ▇▇▇▇. Daardie hof het die ▇▇▇▇▇ aangehoor op 8 September 2015. Op hierdie stadium, drie maande later en op die Nuyens’se geen sodanige tipering gee vooraand van die jaarlikse reses, het daardie hof nog nie uitspraak gegee nie. Soos Ten einde die analise hieronder uitwyspartye nie ▇▇▇▇▇▇ ▇▇ laat wag en hierdie uitspraak te laat oorstaan tot na die reses nie, kan het ek dus besluit om uitspraak ▇▇ ▇▇▇ met verwysing na die strukturering gesag van die verhaalgegewe, Arbeidsappèlhof en sonder die gebruik ▇▇▇▇▇▇▇ van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeerhoogste hof.

Inleiding. [1] Die ontdekking applikant is die Algemene Balieraad van dele Suid-Afrika. [2] Die respondent is ▇▇▇▇▇ ▇▇▇ ▇▇▇ ▇▇▇▇, ‘n senior advokaat, wat as sodanig praktiseer te Velocitykamers, Keeromstraat, Kaapstad. Die respondent is ‘n lid van die gestrande Portugese slaweskipKaapse Balie en is, dientengevolge, gebonde aan die São José- Paquete de Africabepalings van die Konstitusie van die Kaapse Balie, in 2015, het asook aan die aandag opnuut gevestig Eenvormige Reëls van Professionele Etiek (“die Eenvormige Reëls”) wat deur die applikant uitgevaardig is. [3] Die applikant vra ‘n bevel kragtens artikel 7(1)(d) of the Wet op die lot Toelating van slawe op Advokate 74 van 1964 (“die slaweroetes oor Wet”) vir die Atlantiese en Indiese oseaneverwydering van die naam van die respondent van die lys van advokate. Die São José bevel word aangevra op grond daarvan dat die respondent hom skuldig gemaak het aan onprofessionele gedrag, aan gedrag wat ‘n advokaat onwaardig is, aan gedrag wat strydig is met sekere bepalings van die Eenvormige Reëls, en dat hy derhalwe nie ‘n geskikte persoon is om voort te gaan om as advokaat te praktiseer nie. [4] Die beweerde onprofessionele gedrag van die respondent waarop die aansoek berus, vind beslag in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasiliëvyf “aanklagte”. Die skip sou aanklagte spruit uit gebeure tydens die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag periode 1995 tot 2001 toe die gewilde toeristebestemmings respondent van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraaktyd tot tyd namens ene Mnr ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇ (“▇▇▇▇▇▇▇”) opgetree het. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as aanklagte wat die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon respondent ten laste gelê word, is enkele dae daarna kortliks1 die volgende: (i) dat hy tydens 1996 ten behoewe ▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇, beëdigde verklarings geskik2 het wat onwaar beweringe bevat, terwyl hy óf bewus was daarvan dat die betrokke beweringe nie waar was nie, óf vermoed het dat die beweringe nie waar was nie en desnieteenstaande toegelaat het dat die bewerings gemaak word sonder inagneming van die waarheid; (ii) dat hy ‘n opdrag ▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇ 1 Die aanklagte word hieronder in besonderhede bespreek. 2 “To settle an affidavit” word vry algemeen in Afrikaans weergegee met “om ‘n beëdigde verklaring te skik”. Die gebruik van die word “skik” in hierdie konteks kom my onvanpas voor. “Settle” word hier nie gebruik in die betekenis van “to resolve a dispute” nie; dit dui op ’die finale afronding van ‘n vendusie in Kaapstad verkoop beëdigde verklaring. Om ‘n beëdigde verklaring te “settle” is die taak van (Cooper, 2015normaalweg) die advokaat; om ‘n beëdigde verklaring op te stel is die taak (normaalweg) van die prokureur (sien Aloes Executive Cars (Pty) Ltd v Motorland (Pty) Ltd and Another 1990 (4) SA 587 (T) op 589I—590D). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE ▇▇▇▇▇▇▇▇ en 664 slawe verdrinkGonin Drietalige Regswoordeboek doen “afdoen” aan die hand. Slegs 16 slawe wat aanvaar het op die bo-dek wasgrondslag dat hy nie navraag sou doen oor die bestaan al ▇▇▇ ▇▇▇ van sekere persone en/of entiteite wat ▇▇▇▇▇▇▇ beweer het wel bestaan, oorleef en dat hy op daardie wyse ▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇ het aan die ramp onderdrukking van die waarheid en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin sy professionele onafhanklikheid ingeboet het; (iii) dat hy tydens die periode Maart 2001 tot Maart 2002 ‘n mandaat aanvaar het om beheer te neem van ▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇ beweerde buitelandse beleggingsfonds en van uitbetalings aan beleggers in die fonds, en dat hy by die uitvoering van daardie mandaat opgetree het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear ‘n wyse wat die aansien van die advokatuur en sy vermoë om behoorlik om ▇▇ ▇▇▇▇ na die ▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇ ▇▇ kliënt in die gedrang gebring het, en ook vals beweringe gemaak het in notariële aktes en in ‘n brief aan een van die beleggers; (iv) dat hy buitensporige gelde ontvang het, of ooreengekom om gelde te ontvang wat buitensporig is, en dat sy optrede in verband met gelde strydig was met die bepalings van die Eenvormige Reëls en van toepaslike valutabeheer-regulasies; en (v) dat hy in ‘n beëdigde verklaring en in ‘n brief ▇▇▇▇▇ aan die suidweskus Direkteur van Madagaskar teruggekeer na Openbare Vervolgings wesenlike wanvoorstellings gemaak het. [5] By die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel bespreking van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’verskillende “aanklagte” ▇▇▇ ▇▇▇▇ onvermydelik ‘n gewelddadige opstand uit wat tot die dood mate van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging oorvleueling wees in dié opsig dat van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138)klagtes uit dieselfde onderliggende ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇. Om tienuur op [6] By die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte beredenering van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi aansoek voor ons is en die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei applikant verteenwoordig deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien ▇▇▇▇ ▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇ SC, ▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇ en M ▇▇▇▇▇▇▇▇. Die respondent ▇▇ ▇▇▇▇ is gestel deur Mnre ▇▇ ▇▇▇▇▇ SC and ▇-▇ ▇▇▇▇.▇▇▇). Albei tekste sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee nie. Soos die analise hieronder uitwys, kan die strukturering van die verhaalgegewe, die gebruik van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeer.

Inleiding. Die ontdekking ▇▇▇▇ die titel van dele van die gestrande Portugese slaweskiphierdie artikel aandui, die São José- Paquete de Africa, in 2015, het die aandag opnuut gevestig op die lot van slawe op die slaweroetes oor die Atlantiese en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna op beïnvloed ’n vendusie in Kaapstad verkoop voetstootsklousule kontraktuele aanspreeklikheid en sluit dit die ▇▇▇▇▇▇▇ van kontraktuele remedies uit. Daar moet vanuit die staanspoor onderskei word tussen ex lege waarborge (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG naturalia) en ex consensu waarborge (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66incidentalia). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies rede hiervoor is dat die voetstootsklousule nie laasgenoemde waarborge kan uitsluit nie. Verder, indien die voetstootsklousule wel ingesluit word en die ex lege waarborg word uitgesluit, laat dit die koper sonder die aedilisiese aksies.1 In die Suid-Afrikaanse handelswêreld is daar sekere gevestigde grondbeginsels met spesifieke juridiese waarde en belang. Twee belangrike voorbeelde van hierdie grondbeginsels – pacta sunt servanda en die rol van goeie trou – vind toepassing in hierdie artikel. Kontraktuele verhoudings is geleë in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte ▇▇▇▇ van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is handelswêreld, daarom moet daar gestand gedoen word aan die inhoud van kontrakte. Goeie trou, alhoewel dit direk teenoor pacta sunt servanda staan, moet egter ook in ag geneem word vanweë die gemeenregtelike waarde van hierdie beginsel en ook nou die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede grondwetlike belang daarvan wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien ▇▇▇▇ ▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇ v Napier2 bewerkstellig is. Met inagname van genoemde twee beginsels word die verband tussen die voetstootsklousule en dolus in die lig ▇.▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇ beslissings bevraagteken waar die hof die onus wat deur die ▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇ word onnodig, en met respek verkeerdelik, ten gunste van die verkoper uitgelê het.3 Verder word die belangrikheid van 'n individu se onroerende eiendom (’n huis) in sodanige persoon se boedel in verband gebring met die uiteindelike verkoop daarvan. Juis om hierdie belangrikheid word die toepassing van die Wet op Verbruikersbeskerming4 op die koop en verkoop van ’n individu se onroerende eiendom (huis) ook krities ontleed. * Tweede Jaar BCom Regte, Universiteit van Pretoria. 1 Van der Merwe v Meades 1991 4 All SA 43 (A). Albei tekste sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as 2 2007 2 SA 323 (C). 3 Van der Merwe (n 1 hierbo). 4 Wet 68 van 2008, hierna ‘die Wet’n historiese novelle . Derhalwe is die doel van hierdie artikel nie net om bloot informatief die presiese betekenis, inhoud en invloed van die voetstootsklousule te bespreek en te ontleed nie, maar ook die interpretasie van die klousule met spesifieke verwysing na dolus en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee invloed daarvan te bevraagteken. Goeie trou word van meet af in ag geneem om nie net die gemeenregtelike perspektief te oorweeg nie, maar ook die toonaangewende statutêre en grondwetlike invloed. Soos Laastens ▇▇▇ die analise hieronder uitwys, kan die strukturering hofsaak van Odendaal v Ferraris5 as 'n praktiese geval gebruik word ter illustrasie van die verhaalgegewe, posisie wat in die gebruik van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeerartikel voorgehou word.

Inleiding. [1] Die ontdekking van dele applikante, Mnre ▇▇▇▇▇ en ▇▇▇▇▇, is ontslaan deur die eerste respondent, Eskom. „n Kommissaris van die gestrande Portugese slaweskipKVBA1, die São José- Paquete de Africa, in 2015, het die aandag opnuut gevestig op die lot van slawe op die slaweroetes oor die Atlantiese en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien Mnr ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇., het bevind dat die ontslag vir „n billike rede geskied het, maar nie kragtens „n billike proses nie. Vir die prosedurele onbillikheid het hy aan die twee applikante vergoeding van R20 000 elk toegeken. [2] Die applikante wil die beslissing laat hersien kragtens artikel 145 van die Wet op Arbeidsverhoudinge3. Hulle voer aan dat hul ontslag ongeldig is, en nie bloot onbillik nie; dat dit van geen regskrag is nie; en dat Eskom gelas moet word om hulle terugwerkend in hul poste te herstel. [3] Ek het hierdie ▇▇▇)▇ op 13 ▇▇▇▇▇▇▇▇ 2015 aangehoor. Albei tekste Uitspraak word gelewer op 7 Desember 2015. Die rede vir die geruime tydsverloop tussen verhoor en uitspraak is dat die eerste respondent ▇▇▇▇▇ steun op die uitspraak van die Arbeidsappèlhof in Edcon v Steenkamp.4 Daardie uitspraak is op ▇▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇▇ geneem na die Konstitusionele Hof. Ek het aangedui dat ek op die bindende gesag van die Konstitusionele Hof sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle wag voordat ek uitspraak gee in hierdie ▇▇▇▇. Daardie hof het die ▇▇▇▇▇ aangehoor op 8 September 2015. Op hierdie stadium, drie maande later en op die Nuyens’se geen sodanige tipering gee vooraand van die jaarlikse reses, het daardie hof nog nie uitspraak gegee nie. Soos Ten einde die analise hieronder uitwyspartye nie ▇▇▇▇▇▇ ▇▇ laat wag en hierdie uitspraak te laat oorstaan tot na die reses nie, kan het ek dus besluit om uitspraak ▇▇ ▇▇▇ met verwysing na die strukturering gesag van die verhaalgegewe, Arbeidsappèlhof en sonder die gebruik ▇▇▇▇▇▇▇ van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeerhoogste hof.

Inleiding. Die ontdekking Sedert 1963 is verskeie metodes en meetinstrumente ontwikkel en verfyn om lewenstyleienskappe en die verwantskap tussen lewenstyl en verbruikersgedrag te meet om sodoende die verbruikersmark te kan segmenteer. Hierdie benaderings gebruik oor die algemeen vraelyste om kwantitatiewe data te versamel wat gebruik word om verbruikers in betenisvolle segmente te verdeel (Sproles, 1979; Wells & Prensky, 1996). Volgens Sproles (1979) is die verband tussen lewenstyl en verbruikersgedrag die feit dat verbruikers produkte kies in ooreenstemming met hul lewenstyl. Sproles (1979) gee die volgende voorbeeld ter verduideliking: ‘n spesifieke klerestyl sal voortdurend deur ‘n verbruiker gekies word vir die vervulling van dele ‘n spesifieke doelwit. Klere dien dus as ‘n simbool van lewenstyl en fasiliteer sosiale interaksie deur visuele beelde van die gestrande Portugese slaweskipidentiteit van elke verbruiker te bied en dus die geleentheid vir sosiale interaksie daar te stel. Lewenstylpatrone bied aan die kleinhandelaar en bemarker ‘n breë en multi-dimensionele beeld van die verbruiker. Hierdie beeld dien as ‘n vertrekpunt vir die ontwikkeling en implementering van bemarkingstrategieë (Plummer, die São José- Paquete de Africa1974). Lewenstyl, in 2015ooreenstemming met die omskrywing van Engel en Blackwell (1982); Loudon en Della Bitta (1984) en Engel et al. (1995) verwys na verbruikers se aktiwiteite in terme van hoe hulle hul tyd spandeer, het hul belangstellings – daardie dinge wat vir hulle belangrik en van waarde in hul onmiddellike omgewing is en hul opinies in terme van hul siening van hulself en die aandag opnuut gevestig op wêreld rondom hulle, asook na basiese kenmerke en eienskappe soos die lot van slawe op die slaweroetes oor die Atlantiese en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, verbruiker se stadium in die moeilikheid geraak. Die bemanning lewensiklus, inkomste, opvoedkundige kwalifikasie en 212 slawe is geredwaar die verbruiker woon (Hawkins et al., maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 662004). Die bemanningslid Krause het bovermelde lewenstylkategorieë, naamlik aktiwiteite, belangstellings en opinies (AIO’s) asook demografiese eienskappe word in Tabel 2.2 voorgestel. • Werk • Familie • Hulself • Ouderdom • Stokperdjies • Huis • Sosiale kwessies • Opvoeding • Sosiale geleenthede • Werk • Politiek • Inkomste • Vakansie • Gemeenskap • Industrie • Beroep • Vermaak • Ontspanning • Ekonomie • Aantal familielede • Klublidmaatskap • Mode • Opvoeding • Woning • Gemeenskap • Kos • Produkte • Ligging • Inkopies • Media • Toekoms • Grootte van stad • Sport • Prestasies • Kultuur • Stadium in lewensiklus (Hawkins et al., 2004, p. 429, Plummer, 1974, p. 34) Elk van hierdie dimensies kan ‘n bydrae lewer tot die omskrywing van ‘n verbruiker se lewenstyl. Indien die navorser byvoorbeeld ’kennis dra van ‘n spies verbruiker se belangstellings kan dit as ‘n beskrywingsmaatstaf gebruik word vir die gedeeltelike tipering van ‘n verbruiker se lewenstyl. ‘n Bemarker wat oor lewenstylinligting beskik is in staat om die lug gehou mark beter te verstaan, nuwe produkgeleenthede te identifiseer, effektief produkposisionering te ontwikkel en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westraom verbeterde advertensiekommuni- kasie, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte gebaseer op ‘n uitgebreide beeld van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou isteikenverbruiker, te skep. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer Volgens Du Plessis & Rousseau (2003) sal dit oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis langtermyn ‘n bydrae tot die ontwikkeling en implementering van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇verbeterde bemarkingstrategieë lewer.▇▇▇). Albei tekste sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee nie. Soos die analise hieronder uitwys, kan die strukturering van die verhaalgegewe, die gebruik van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeer.

Inleiding. Hierdie dokument is die aankope- en voorkeurverkrygingsbeleid van Laerskool Stellenbosch, ▇▇▇▇ die beheerliggaam dit op 24 Junie 2021 goedgekeur het. Die ontdekking van dele beleid is opgestel in ooreenstemming met die toepaslike bepalings van die gestrande Portugese slaweskipGrondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996; die São José- Paquete de Africa, in 2015, het Suid-Afrikaanse Skolewet 84 van 1996 (‘die aandag opnuut gevestig Skolewet’); die Wet op die lot Bevordering van slawe Administratiewe Geregtigheid 3 van 2000,1 en ander toepaslike wetgewing. Hierdie beleid moet saam met die skool se finansiële beleid gelees word. Behoorlike en suksesvolle aankope en verkryging berus op sekere kerngedragswaardes. Al hierdie waardes moet in die slaweroetes oor verkrygingsproses aanwesig wees om dit te laat slaag. Hierdie waardes sluit in: • waarde vir geld/kostedoeltreffendheid; • oop en doeltreffende mededinging; • etiese en regverdige optrede; • verantwoordbaarheid en verslagdoening; en • gelykheid. Beste waarde vir geld beteken dat die Atlantiese bes moontlike uitkoms of resultaat met inagneming van alle tersaaklike koste en Indiese oseanevoordele in die verkrygingsprosedure behaal word. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na verkrygingsfunksie wat die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen beheerliggaam uitoefen, moet ook waarde vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai geld bied en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna moet op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te kostedoeltreffende wyse uitgevoer word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem Deursigtige en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding geredelik beskikbare raamwerk van verkrygingspraktyke en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden -prosedures word vereis ten einde oop en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien doeltreffende mededinging moontlik ▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇.▇▇▇). Albei tekste sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle 1 The Promotion of Administrative Justice Act 3 of 2000. Alle betrokke partye moet op grond van wedersydse vertroue en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee respek met mekaar omgaan, en sake moet regverdig, redelik en met integriteit hanteer word. Geen vooroordeel en bevoordeling mag voorkom nie. Soos die analise hieronder uitwysDie beheerliggaam is verantwoordbaar vir enige planne, kan die strukturering van die verhaalgegewe, die gebruik van kinders as vertellers aksies en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeeruitkomste wat met verkryging verband hou.

Inleiding. Die ontdekking primêre doel van dele van die gestrande Portugese slaweskip, die São José- Paquete de Africa, in 2015, het die aandag opnuut gevestig op die lot van slawe op die slaweroetes oor die Atlantiese en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur hierdie Reëls is om die land sekuriteit, voorkoms en omgewing van die Waterfrontontwikkeling te verkenhandhaaf en beheer. Hierdie Reëls word beskou as die basis vir goeie buurmanskap, is gevange geneem en mag van tyd tot tyd in ooreenstemming met besluite van die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoorHuiseienaarsvereniging verander. Die gebeure rondom Reëls is opgestel ingevolge die Leusden Memorandum en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner Akte van Oprigting van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding Bela Bela Waterfront Huiseienaarsvereniging (BBWHV). ‘n Individuele Memorandum en Akte van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag Oprigting vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel▇▇▇▇ ▇▇▇▇ is opgestel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer voorwaardes vervat in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheidgenoemde dokumente, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny sowel as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien besluite ▇▇▇▇▇▇ ▇▇▇▇ die Trustees tydens interpretasie van hierdie Reëls, is bindend op alle bewoners van die Ontwikkeling. Die geregistreerde eienaars van die gebied wat bestaan uit Gedeeltes 3 tot 133 van Gedeelte 2 van Erf 1393, Warmbad Uitbreiding 20 van die Waterfront Woongebiedontwikkeling is verantwoordelik vir stiptelike nakoming van die Reëls deur hulle gesinne, huurders, besoekers, vriende en werknemers. ‘n Gemeenskap kan in eensgesindheid saamleef waar inwoners hulle eie eiendom sowel as die gemeenskaplike areas van die Ontwikkeling gebruik en geniet. Wedersydse inagneming van mekaar deur alle inwoners ▇▇▇ beduidend bydra om positiewe verhoudings in die Ontwikkeling te verseker. Konflik en klagtes moet sover moontlik met verdraagsaamheid en inagneming van mekaar deur die betrokke partye opgeklaar word. Indien ‘n probleem onoplosbaar blyk ▇▇ ▇▇▇▇ moet die aangeleentheid onder die aandag van die Trustees gebring word vir aanbeveling. Die Trustees – wie op ‘n maandelikse basis byeenkom – ▇▇▇ slegs skriftelike voorleggings oorweeg. Die uiteindelike besluit van die Trustees is finaal en bindend ten opsigte van die interpretasie van die Reëls. Hierdie Reëls is onderworpe aan verandering volgens die diskresie van die Trustees. Enige verwysing na die enkelvoud sluit die meervoud in, en omgekeerd. Insgelyks sluit enige verwysing na ‘n spesifieke geslag noodwendig die ander geslag in. DEFINISIES W.W. (Edms) Bpk. Warmbad Waterfront (Edms) Bpk. Reg no (1999/018704/07) BBWHV Bela Bela Waterfront Huiseienaarsvereniging. Die Ontwikkelaar is tans die enigste lid. Alle eienaars ▇▇▇ by registrasie lede van die Vereniging word. ONTWIKKELING Die totale gebied bestaande uit Gedeeltes 3 tot 133 van Gedeelte 2 van Erf 1393 Warmbad Uitbreiding 20. FASE 5 Gedeelte 3 tot 133 van Gedeelte 2 van Erf 1393, Warmbad Uitbreiding 20. LEDE Geregistreerde eienaars van ‘n erf of enige belange daarin of enige eenheid daarop (▇▇▇▇ uiteengesit ingevolge die Deeltitelwet) van Gedeelte 2 van Erf 1393, Warmbad Uitbreiding 20. (▇▇▇▇ ▇▇▇▇ ▇▇▇ ▇▇ eie reëls hê). EIENAAR Die geregistreerde eienaar van ‘n erf of enige belange daarin of enige eenheid daarop van Gedeelte 2 van Erf 1393 in die Ontwikkeling (▇▇▇▇ uiteengesit ingevolge die Deeltitelwet), hetsy in ‘n persoonlike of korporatiewe hoedanigheid. INWONER Enige inwoner, insluitende die eienaar. EIENDOM ‘n Erf binne die Ontwikkeling of enige belange daarin of enige eenheid daarop (▇▇▇▇ uiteengesit ingevolge die Deeltitelwet) van Gedeelte 2 van Erf 1393, Warmbad Uitbreiding 20. ERF ‘n Eiendom of enige belange daarin of enige eenheid daarop ▇▇▇▇ uiteengesit ingevolge die Deeltitelwet. VERKOPER Warmbad Waterfront (Edms) Bpk. Registrasienommer 1999/018704/07. BBWO ▇▇▇▇▇.-▇▇▇)▇ Waterfrontontwikkeling. Albei tekste sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee nieONTWIKKELAAR Warmbad Waterfront (Edms) Bpk. Soos die analise hieronder uitwys, kan die strukturering van die verhaalgegewe, die gebruik van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeerRegistrasienommer 1999/018704/07.

Inleiding. Die ontdekking 1.1 Met die opstel van dele dissiplinêre prosedures vir die verskeie kategorieë van wangedrag is daar verskeie oorwegings ter sprake. Terwyl daar te alle tye 'n behoorlike proses en 'n regverdige verhoor moet ▇▇▇▇, ▇▇▇ onderrig in die skool tot stilstand kom indien elke dissiplinêre aangeleentheid tot 'n miniverhoor moet ontwikkel. Aan die anderkant, terwyl geregtigheid spoedig toegepas moet word, moet dit nooit lei tot die ontneming van geregtigheid nie. Namate die erns en gevolge vir die leerder van die gestrande Portugese slaweskipoortreding meer en meer word, ontstaan daar 'n groter behoefte vir 'n omvattende proses. 1.2 Skeidsregters in dissiplinêre aangeleenthede in skoolverband dra 'n groot verantwoordelikheid, hoe ▇▇▇▇▇ of hoe ernstig die São José- Paquete de Africabeweerde wangedrag ookal mag wees. Ouers moet kan aanvaar dat daar op 'n regverdige, in 2015, gebalanseerde en ferm wyse met hulle kinders gehandel ▇▇▇ word. Leerders het die aandag opnuut gevestig op die lot van slawe op die slaweroetes oor die Atlantiese en Indiese oseane. Die São José het in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe op pad na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon word, is enkele dae daarna op ’n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkoop. Die VOC hoeker Meermin het op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word reg om deur die slawe skoongemaak aldus behandel te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan Skeidsregters moet ook besef dat hulle die kus met kinders werk wat van Madagaskar bereik het, terwyl nature maklik geïntimideer en afgedreig kan word deur 'n volwassene; hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is verkeer op ongelyke vlak wanneer hulle hulleself moet verdedig teen aggressiewe beskuldigings deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier diegene wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’'n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien gesagsposisie teenoor hulle staan. 1.3 Skeidsregters moet ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇ onpartydig wees en nie beïnvloed word deur vooropgestelde idees, kollegiale druk of enige oorwegings nie, wat mag lei tot die mislukking van regverdigheid en geregtigheid teenoor 'n leerder. Hulle moet goed luister en noukeurig ondersoek instel om te verseker dat behoorlike geregtigheid toegepas word, selfs indien dit sou beteken dat 'n probleem onthul word wat hulle kollegas in die verleentheid mag stel.▇▇▇). Albei tekste sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee nie. Soos die analise hieronder uitwys, kan die strukturering van die verhaalgegewe, die gebruik van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeer.

Inleiding. Die ontdekking van dele van die gestrande Portugese slaweskipIngevolge ‘n koopkontrak, die São José- Paquete de Africa, in 2015onderteken op 25 Maart 2004, het die aandag opnuut gevestig eerste en tweede respondente hul grond geleë te Kylemore, Stellenbosch, aan die applikant verkoop. Die koopprys was R9 120 000.00, betaalbaar teen oordrag behalwe vir ‘n deposito van R200 000.00. Klousule 4 van die kontrak lui ▇▇▇▇ volg: Die balans van die koopsom, of die volle koopsom, wat ookal van toepasing is, ▇▇▇ teen Oordrag aan die Aktebesorgers betaal word. Die Koper ▇▇▇ ▇▇▇▇▇ sewe (7) dae na skriftelik daartoe versoek deur die Aktebesorgers aan hulle ‘n bank of bankgewaarborgde tjek, óf ‘n waarborg van ‘n finasiële instelling, óf ‘n ander waarborg wat vir die Verkoper aanvaarbaar is besorg, vir die betaling van die koopsom of die balans sowel as die agentefooi indien die Koper daarvoor aanspreeklikheid aanvaar het. Klousule 5 van die kontrak bepaal – Oordrag ▇▇▇ ▇▇▇▇ die Aktebesorgers geregistreer word so na as moontlik aan 31/03/2005. Klousule 16 van die kontrak handel oor kontrakbreuk. Klousule 16.1 bepaal ▇▇▇▇ volg – Indien enigeen van die partye enige bepalings ten opsigte van hierdie Ooreenkoms verbreek, en versuim om sodanige verbreking reg te stel binne sewe (7) dae na skriftelike versoek daartoe, ▇▇▇ die verontregte party geregtig wees ▇▇ ▇▇▇▇▇▇ benadeling van sy/haar regte, om skadevergoeding te eis vir skade gely as gevolg van sodanige kontrakbreuk: 16.1.1 skriftelike kennisgewing aan die teenparty, die ooreenkoms te kanselleer, of 16.1.2 spesifieke vervulling van sy/haar verpligtinge deur die ander party, in terme van die ooreenkoms, te eis. Ingevolge klousule 21.5 is – Faure en Faure oordragprokureurs van die eiendom en erwe. Die grond is aangekoop met die oog op die lot onderverdeling daarvan in woonerwe. Klousule 21.1 van slawe die kontrak bepaal in hierdie verband – Die verkoper moet bewys ▇▇▇▇▇ van die goedkeuring van die onderverdeling van 159 erwe op ‘n gedeelte van die slaweroetes oor eiendom met ondertekening. Op 23 November 2004 het die Atlantiese partye ‘n skriftelike Addendum tot die koopkontrak aangegaan ingevolge waarvan die koopprys verhoog is na R10 000 000.00. Klousule 3 van die Addendum bepaal ▇▇▇▇ volg – Die ▇▇▇▇▇ ▇▇▇ so gou as moontlik registrasie van die eiendom op sy naam laat registreer en Indiese oseaneop datum van registrasie ‘n bedrag van R6 000 000.00 (SESMILJOEN RAND) aan die VERKOPERS betaal. Klousule 4 van die Addendum reël die wyse van afbetaling van die balans. Die São José eerste en tweede respondent het op 6 Januarie 2005 by monde van Mnr A Geldenhuys (“Geldenhuys”), ‘n prokureur en direkteur van die oordragprokureurs Faure en Faure, ‘n skriftelike versoek aan die applikant ▇▇▇▇▇ ▇▇ binne veertien dae ‘n waarborg te voorsien vir die betaling van die balans van die koopprys. Die tydperk van veertien dae is twee maal so lank as die sewe dae waarvor die kontrak voorsiening maak. Die applikant was nie in Desember 1794 vanaf Mosambiek vertrek met ongeveer 500 slawe staat om tydig die nodige waarborge te verkry nie. Die eerste en tweede respondent het daarna ingevolge klousule 16 van die kontrak die applikant op pad 21 Januarie 2005 skriftelik versoek ▇▇ ▇▇▇▇▇ sewe dae die beweerde kontraktuele versuim (synde nie­lewering van die waarborg) aan te suiwer. By verstryking van hierdie tydperk was die waarborg steeds nie gelewer nie en het die eerste en tweede respondent op 28 Januarie 2005 die kontrak skriftelik gekanselleer. Dit is gemeensaak tussen die partye dat die oordragprokureur nie op 6 Januarie 2005 en ook nie op 21 Januarie 2005 nie die dokumente gereed gehad het wat nodig was om oordrag van grond in die Akteskantoor te bewerkstellig nie. Die kansellasie van die kontrak is nie deur die applikant aanvaar nie. Op 17 Februarie 2005 ▇▇▇▇▇ die applikant die Hof by wyse van dringende aansoek. In sy Kennisgewing ▇▇▇ ▇▇▇▇▇ vra die applikant ‘n verklarende bevel dat die koopkontrak en die latere Addendum daartoe ‘n geldige en regtens afdwingbare koopkontrak daarstel, en ‘n bevel wat die eerste en tweede respondent gelas om onmidddelik die stappe te doen wat nodig is ten einde oordrag van die betrokke onroerende eiendom aan die applikant ▇▇ ▇▇▇, teen die lewering van ‘n waarborg deur die applikant ▇▇▇▇ vereis deur klousule 4 van die kontrak. Geen regshulp word teen die derde respondent gevra nie behalwe as dit die aansoek sou teenstaan, in ▇▇▇▇▇ geval gevra word dat die derde respondent sodanige koste betaal as wat deur opponering van die aansoek veroorsaak mag word. Die rede vir die voeging van die derde respondent is dat die eerste en tweede respondent, ná kansellasie van die kontrak, die betrokke onroerende eiendom aan die derde respondent verkoop het. Die derde respondent het op 31 Maart 2005 sy teenstand teen die aaansoek teruggetrek. Waar daar voortaan na die suikerplantasies van Maranhão in Brasilië. Die skip sou die Kaap aandoen vir verversings, maar het op 29 Desember in onstuimige weer naby wat vandag die gewilde toeristebestemmings van Kampsbaai en Clifton is, in die moeilikheid geraak. Die bemanning en 212 slawe is gered, maar meer as die helfte van die slawe het omgekom. Die wat gered kon “respondente” ▇▇▇▇▇▇ word, is enkele dae daarna op ’dit ‘n vendusie in Kaapstad verkoop (Cooper, 2015). TYDSKRIF VIR NEDERLANDS & AFRIKAANS: 22STE JAARGANG (2015) 2DE UITGAWE verwysing na slegs die eerste en 664 slawe verdrink. Slegs 16 slawe wat op die bo-dek was, oorleef die ramp en word op 14 Januarie 1737 verkooptweede respondent. Die VOC hoeker Meermin het ▇▇▇▇ is by ooreenkoms tussen die partye uitgestel to 30 Mei 2005 op 20 Januarie 1766 vanaf Tulear aan ▇▇▇▇▇ datum die suidweskus van Madagaskar teruggekeer na die Kaap met ’n bemanning van 56 onder aanvoering van kaptein Gerrit Muller en 140 slawe van verskillende ouderdomme en geslag. Die eerste deel van die oortog het sonder voorval verloop, maar op 18 Februarie 1766 breek ’n gewelddadige opstand uit wat tot die dood van 24 bemanningslede, 31 slawe en die vernietiging van die skip sou lei (Sleigh & Westra, 2012: 138). Om tienuur op die betrokke oggend het die kaptein opdrag gegee dat ’n aantal gebuite assegaaie en swaarde na die bo-dek gebring word om deur die slawe skoongemaak te word. Die ontspanne atmosfeer asook ’n aantal klugtige gebeure het daartoe gelei dat die gesagsituasie op die bodek verslap het (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die bemanningslid Krause het byvoorbeeld ’n spies in die lug gehou en die Malagassiese woord “Bensjokke” uitgeroep wat beteken “Ek is koning” (Sleigh & Westra, 2012: 66). Die uiteinde was dat meer as die helfte van die bemanning koelbloedig doodgesteek of lewend oorboord gegooi is en die res gevange gehou ▇▇▇▇ voor my beredeneer is. Onder aanvoering van hul leiers Massavana Mnr ▇▇ ▇▇ ▇▇▇▇ SC het namens die applikant opgetree, en Koesaaij het die slawe daarna beheer oor die skip oorgeneem. Hulle het egter nie kennis van seevaart gehad nie en vir dae het die skip op die oseaan rondgedryf. Uit die briewe van gevange bemanningslede wat die kus in bottels bereik het, kon die boere agterkom wat die ware toedrag van sake was. Hiervan het die brief van koopman Leij behoue gebly. Uiteindelik is ’n ooreenkoms met die bemanning bereik om hulle terug te neem na Madagaskar. Die bemanning het hulle om die bos gelei deur hulle te laat verstaan dat hulle die kus van Madagaskar bereik het, terwyl hulle eintlik in die omgewing van Struisbaai was. Die plaaslike landdros en boere het onraad bemerk. ’n Groep wat vooruit gestuur is om die land te verken, is gevange geneem en die oorblywendes is na die strand gelok met vure. Uiteindelik was al die slawe weer in aanhouding en is deur ’n militêre raad verhoor. Die gebeure rondom die Leusden en Meermin is nie alleenlik deeglik gedokumenteer in twee studies nie, maar is ook die stof vir twee gefiksionaliseerde tekste. Ek verwys hier na dr. Leo Balai, kenner van die Amsterdamse slawehandel, se boek Slavenschip Leusden: Moord aan de monding van de Marowijnerivier wat in 2012 verskyn het. Dié werk vorm die grondslag vir die Surinaamse skrywer Cyntia McLeod se novelle Tutuba – het meisje van het slavenschip Leusden wat in 2013 by Uitgewerij Conserve verskyn. In haar voorwoord bedank McLeod vir Leo Balai en dra die boek aan hom op. Balai (2013:158) beskryf die gebeure op die Leusden as die grootste moordparty in die geskiedenis van die Trans- Atlantiese slawehandel. Die geskiedenis van die Meermin is breedvoerig gedokumenteer in Dan Sleigh en Piet Westra se studie Die aanslag op die slaweskip Meermin 1766 uitgegee in 2012 in Kaapstad. Oor dié geskiedenis sê Sleigh en Westra (2012: 9): “Dit is ’n dramatiese verhaal van dapperheid, bloedvergieting, uithouvermoë en dood, asook oorreding, bedrog en verraad wat vele aspekte belig van die destydse sosiale stelsel, plaaslike regering en slawerny as wêreldwye verskynsel”. Hierdie geskiedenis word verhaal in die jeugroman De gestrande Meermin of de opstand op een slavenschip van de VOC deur die pa en dogter André en Nienke Nuyens, uitgegee in 2009 deur Christofoor in Zeist. Sleigh en Westra se studie verskyn dus na die roman van die Nuyens’se. ’n Kopie van Sleigh se breedvoerige aantekeninge is in die Skeepwrakmuseum in Bredasdorp. In hul “verantwoording” (201) bedank die outeurs Rolf Bos vir sy artikel oor die Meermin wat in De Volkskrant van 6 Maart 2006 verskyn het asook vir ander bronne wat hy tot hul beskikking gestel het. Die artikel van Bos was dus die hoofbron vir die roman oor die Meermin. In hierdie artikel word ondersoek hoe die historiese gebeure op die twee slaweskepe deur middel van ’n aantal literêre procédés vertel word in die twee tekste en hoe die onderwerp van slawerny aangebied word, veral aan jong lesers wat as geïntendeerde lesers beskou kan word (Sien Mnr ▇▇ ▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇▇ SC namens die respondente.▇▇▇). Albei tekste sou beskryf kon word as jeugromans alhoewel McLeod haar verhaal aanbied as ’n historiese novelle en die Nuyens’se geen sodanige tipering gee nie. Soos die analise hieronder uitwys, kan die strukturering van die verhaalgegewe, die gebruik van kinders as vertellers en fokalisators en die wyse waarop die tema van slawerny beslag kry, dien as motivering om die tekste as jeugromans te tipeer.